Tweederde van de Nederlandse burgers vindt dat het met Nederland de verkeerde kant uitgaat. Zo blijkt uit Kom naar de camping!, het eergisteren gepresenteerde rapport dat een aanzet wil geven voor de nieuw te beginnen Nationale Europese Discussie. Het zijn vooral het verlies aan nationale identiteit en de naar Brussel weglekkende macht die steeds meer weerstand oproepen.

Gelijk met dit rapport bracht het Nexus Instituut, de in Tilburg gevestigde 'culturele denktank', het nieuwste nummer uit van het immer als boekwerk vormgegeven tijdschrift Nexus. Onder de noemer 'Europees testament' wordt met dit nummer de trilogie voltooid die parallel liep aan een reeks conferenties getiteld: Europe. A Beautiful Idea?

Zo degelijk als het tijdschrift in eerste instantie oogt, zo vitaal is de inhoud. Twaalf essays, stuk voor stuk goed geschreven en vertaald, van schrijvers en wetenschappers die zich een leven lang in de Europese cultuur verdiept hebben. Net als in de vorige twee nummers gaat het ook deze keer om de moeilijke vraag wat er voor nodig is om je Europeaan te voelen.

Meteen al in de eerste bijdrage van de 80-jarige, van oorsprong Hongaarse kankerspecialist en essayist George Klein blijkt dat er in dit identiteitsvraagstuk een grote rol voor de literatuur is weggelegd. Klein benadrukt de in alle Europese literaturen terugkerende melancholie: 'De meeste Amerikaanse romans gaan over succes en falen, maar niet over de fundamentele existentiële tragedie van het leven.'

Als voorbeeld geeft Klein Het dal der vlinders - een requiem, een sonnettencyclus van de Deense dichteres Inger Christensen. In deze cyclus komt de gedachte naar voren dat een mens pas een mens is als hij de dood in de ogen kan kijken.

Een idee dat vervolgens een prachtige echo krijgt in een autobiografisch essay van de eveneens hoogbejaarde criminologe Ilana Shmueli.

Shmueli raakte in de jaren veertig van de vorige eeuw bevriend met de later zo beroemde dichter Paul Celan. Zij slenterden samen door het door de Duitsers bezette Cernauti, het Roemeense Czernowitz dat tegenwoordig als Tsjernivtsi tot Oekraïne behoort.

Ondertussen haalden zij regels aan die de Duitse dichter August von Platen ruim honderd jaar eerder schreef: 'Wie de schoonheid werkelijk in de ogen heeft gekeken, is ten dode opgeschreven.'

Echo's als deze maken het lezen van Nexus tot een waar feest en zij vormen ook een zeker bewijs voor de gemeenschapszin waar al deze schrijvers naar zeggen te streven.

Of zoals de Engelse schrijfster A.S. Byatt ontdekte toen zij op zoek ging naar de ware Europeaan: 'Alle mensen met wie ik sprak, waren het maar over één ding eens - als ze naar Amerika gaan, hebben ze geen heimwee naar hun eigen land maar naar Europa.'

Peter Swanborn