Het voorname Nexus Instituut in Tilburg organiseert congressen waar de halve essayerende wereldtop present is, en publiceert het enige tijdschrift dat het zonder beeldmateriaal af kan. Wat meer zegt: Nexus doet zich gewichtig voor, maar is uniek door dat ook te zijn.
Nu weer, met de Brieven aan het nageslkacht die vierentwintig 70-plussers leverden. Dit in navolging van – zoals wij niet wisten, maar zij van Nexus wel – Petrarca, die de zeventig voorbij was toen hij zijn Epistola ad posteritatem schreef.
Redacteur Rob Riemen gooit er in zijn voorwoord bovendien Proust, Augustinus en Rilke tegenaan, opdat wij gewaarschuwd zijn: dit is geen bladertijdschrift, dit wordt werken!
Vierentwintig beschouwende geesten, allen kinderen van de 20ste eeuw, leggen zorg aan de dag voor ‘vrijheid’, zo vat Riemen de bijdragen samen, die zich ‘laten lezen als één grote liefdesverklaring aan het leven’. Tot zover de klaroenstoten.
Maar direct bij de eerste deelnemer, historicus H.W. von der Dunk, wordt je interesse gewekt. Nog niet in het begin, maar in de laatste alinea permitteert Von der Dunk zich de beslissende wending. Wij zijn gewend ons ‘op de lopende band te midden van onze tijd’ te plaatsen, en vanuit die positie achter- en voorwaarts te blikken.
Daarbij verdwijnt echter ‘de kwintessens’ uit het zicht, die haaks staat op ons curriculum en op grote historische gebeurtenissen: ‘Het komt tot uiting in ieders meest intieme ervaringen van droefenis, verlies, geluk, verlangen, liefde. En het is in de grote kunst dat die kwintessens zichtbaar of hoorbaar kan worden als een signaal van het absolute dat op de een of andere wijze buiten de tijd is gelegen.’
Die bekentenis lijkt de historicus zelf te verbazen. Kervende momenten blijken in retroperspecrief een individu méér te hebben gevormd dan alles wat hij bijeen heeft gestudeerd. Daarmee raakt Von der Dunk aan een essentie, die geen van de 23 anderen vreemd voorkomt: hun stukken getuigen ervan iedereen is gestempeld door de Tweede Wereldoorlog, heeft inderdaad zorgen om het heden en de toekomst – maar constateert ook dat nieuwsgierigheid, passie (Nico Frijda), kunst, herinneringen aan ‘kleine’ intieme momenten de fundamenten leveren voor de dankbaarheid, nog steeds aan het leven deel te nemen.
De vraatzuchtige media schotelen je dagelijks alles voor, de wereld is geglobaliseerd met zijn 6 miljard bewoners (schrijft Ivan Klíma), maar vóelen we de droefenis van een tragische mediagebeurtenis nog wel?
Harry Prick ziet zich weer als 6-jarige in Roermond ‘met mijn neusje platgedrukt’ tegen het venster van boekhandel Schulpen staan. Rudi van Dantzig hoort soms ’s ochtends de voetstappen van zijn ouders in de gang van zijn huis, en denkt dan: ‘Ze zijn opgestaan, ik kan me dus nog even omdraaien.’ Vreemd, maar om zulke momenten draait het.
De oude denkers durven te vertrouwen op hun gevoel. Dat is hun roerende boodschap.

Arjan Peters