Deze donkere dagen moet je zwaar materieel laten aanrukken om het geluk van je af te slaan. U bezocht statistisch driemaal een nieuwjaarsreceptie en kuste 23 keer een buurvrouw gelukkig nieuwjaar. Ten overvloede, want de Nederlander was ook vorig jaar de gelukkigste mens ter wereld. Het weekblad The Economist, meestal toch met de beentjes stevig op de vloer, kwam met een dubbeldik themanummer over happiness en in de sociale agenda van de Volkskrant staat de opdracht gelukkig te zijn hoog genoteerd. Geluk is, kortom, nogal opdringerig aanwezig. Zodoende is het een verademing dat het cultuurfilosofische tijdschrift Nexus nummer 46 uitbracht met als wikkel ‘durf ongelukkig te zijn’. Wat moeten we aan met geluk, vraagt Nexus-directeur Rob Riemen zich af. Geluk is een leugen; de noodzaak gelukkig te zijn, leidt vooral tot melancholie en depressie. Als rechtgeaard liberaal blad vindt The Economist nog dat iedereen voor zijn eigen geluk moet zorgen en de overheid zich daarmee niet moet bemoeien. Dat standpunt wordt steeds schaarser. Zo is er de populaire geluksprofessor Richard Layard, die vindt dat ‘geluk een beleidsdoel zou moeten worden, en dat de vergroting van het landelijke geluk net zo grondig zou moeten worden gemeten als de groei van het BNP’. Dit terwijl niet geluk, maar de afwezigheid daarvan de normale toestand is.
De belangrijkste vraag wordt in Nexus beantwoord. Hoe kan in het gelukkigste land ter wereld depressie een volksziekte met stip zijn? Of dat geluk deugt niet, of die depressie is eigenlijk wat anders – geen ziekte, maar zwaarmoedigheid bijvoorbeeld. De jonge Amerikaanse hoogleraar geschiedenis Darren McMahon betoogt dat het gehamer op het geluk juist het tegendeel tot gevolg heeft: in tijden van welvaart gaat menigeen gebukt onder de plicht gelukkig te zijn. Juist in landen met een bloeiende markteconomie wordt geluk het meest nagejaagd, constateerde de Franse edelman Alexis de Tocqueville, al begin 19de eeuw. Maar de essentie van gelukzaligheid is nu juist dat zij ons steeds ontglipt. Dit, stelt De Tocqueville, is ‘de reden voor de vreemde melancholie die bewoners van democratieën vaak bekruipt temidden van de overvloed, en voor die walgring over het leven die hen soms overvalt in rustige en comfortabele omstandigheden’. Dieren hebben geen last van hoog opgetaste verwachtingen. Daarom, stelde de socioloog Max Weber, zijn dieren gelukkiger dan mensen. Wat nu, Marianne Thieme?

Martin Sommer