Wat is Europa? Dat vroeg het Tilburgse Nexus-instituut zich af in een lange
reeks debatten. Je zou zeggen Europa is een Aziatisch prinsesje ontvoerd
door de Griekse oppergod Zeus, verraderlijk vermomd als een dartele stier.
De stier zwom met Europa op zijn rug van de Phoenicische stad Tyfos (aan de
Syrische kust) naar Kreta. Europa is begonnen met een roof, en een
verkrachting.
Wie is Europeaan? ‘Een Europeaan is een ingezetene van een van de lidstaten
van de Europese Unie met een paspoort van dat land’, zei een van de
deelnemers aan de debatten die Nexus de afgelopen jaren organiseerde onder
de titel ‘Europe, A Beautiful Idea?’ Directeur Rob Riemen haalt deze
deelnemer aan in de derde en afsluitende bundel essays die de internationale
conferenties opleverden.
Juridisch het enig goede antwoord, schrijft hij, maar tegelijk ‘illustratief
voor wat er mis is met de Europese Unie’: er bestaat geen consensus over wat
Europa is en wie de Europeanen zijn.
Dat is ook niet eenvoudig. Na de roof van Europa duikelden in de loop der
eeuwen de invloeden op de ‘Europese beschaving’ (of beschavingen) over
elkaar heen; de Antieke Oudheid, het christendom, het jodendom, de
Renaissance, de Hervorming, de Verlichting. Het is de culturele
verscheidenheid aan ‘verhalen’ die Europa’s identiteit tekent, schrijft
daarom de Zwitserse cultuurcriticus Iso Camartin en dat is eigenlijk de
teneur van de hele bundel.
‘We zijn vervreemd geraakt van ons Europees erfgoed’, schrijft inleider
Riemen, en in de bundel doen de illustere essayisten hun best de brokstukken
weer aan te reiken voor het herstel van de ‘prachtige idee’ Europa.
Het zijn stuk voor stuk erudiete, literaire essays, doortrokken van weemoed
en heimwee naar het verloren gewaande Europa-gevoel (zie ook de
tijdschriftenrubriek van de Volkskrant, woensdag 28 september).

De culturele editie