Mogen ouders een doof kindje wensen omdat ze zelf doof zijn? Met dit soort prikkelende vragen weet de Amerikaanse politiek filosoof Michael Sandel de Tilburgse studenten vrijdag 7 september uit te dagen.

"Ik wil handen zien. Wie vindt dit moreel verwerpelijk?" Michael Sandel kijkt uitdagend de uitverkochte aula in. De masterclass van de expert op het gebied van ethische kwesties begint met een prikkelend waar gebeurd voorbeeld.

Twee vrouwen, beiden doof, willen een kindje. Ze kiezen een spermadonor met vijf generaties doofheid in de familie, om zo een kind te krijgen dat op hen lijkt. Toen dit bekend werd, ontstond er veel ophef. De vrouwen waren verbaasd: ze zagen doofheid niet als een handicap, maar als deel van hun identiteit.

De meeste deelnemers aan de masterclass kennen het voorbeeld. Het staat in het Sandels boekje The Case against Perfection, dat voor alle bezoekers als 'huiswerk' was opgegeven. De masterclass was een cadeautje van het Nexus Instituut voor het 80-jarig bestaan van de universiteit.

Sandel vraagt argumenten, handen vliegen de lucht in. Sandel geeft beurten. "Het kind heeft geen macht over die keuze. En ik beschouw doofheid wél als een handicap", zegt de één. Een andere student neemt het op voor de vrouwen: "Wanneer een doof man-vrouwkoppel een kind krijgt, wordt dat waarschijnlijk ook doof geboren. Veroordelen we hen daar ook voor?" Sandel begint te knikken: "Hij heeft een punt." Dan, gebiedend: "Blijf even staan. Ik ga het je moeilijk maken. Stel, het mislukt. Kind wordt geboren, de dokter doet de test: het kan horen. Mag de dokter het dan alsnog doof maken? Dat is maar een kleine ingreep, merkt zo'n baby niks van."

Michael Sandel daagt uit, prikkelt. Hij geeft steevast studenten het woord. Laat hen formuleren waarom wel, of waarom niet. Kauwt even op die meningen, om ze vervolgens weer de zaal in te gooien. En weet wie hij om een weerwoord moet vragen. Zo neemt hij de deelnemers stapje voor stapje steeds verder het morele oerwoud in.

"Stel, het zijn geen twee dove vrouwen die een doof kindje willen. Maar het zijn twee wetenschappers, die op zoek gaan naar een donor met een hoog IQ. Verandert dat de zaak?" Met glanzende oogjes kijkt hij de zaal rond. "Het is geen fantasie", zegt hij, genietend van het verhaal dat hij mag gaan vertellen. In 1980 opende een van de eerste spermabanken. De oprichter had het plan om sperma te verzamelen van Nobelprijswinnaars, om zo tot superslimme baby's te komen. Grinnikend: "Praktisch probleem was dat de prijswinnaars niet echt geneigd waren hun sperma af te staan."

De professor toont een fragment uit de film Gattaca, waarin embryo's routineus geselecteerd worden op sexe, grootte, mogelijke ziektes en IQ. De 'old fashion way' van baby's maken - subtiel verbeeld met een op en neer bewegend kettinkje aan de achteruitkijkspiegel van een glooiende auto - geeft alleen maar risico's.

Science fiction, dat is het, maar niet helemaal. Het is nu al mogelijk om te kiezen voor een meisje danwel een jongen. "Het kiezen van kenmerken impliceert dat je minder van je kind zou houden wanneer het anders zou zijn", verwoordt een tegenstander uit de zaal. "En wat doen we met kinderen met het down-syndroom?", kaatst Sandel. "Er zijn nu al redelijk wat ouders die een mongoloïde vrucht laten aborteren." "Die had ik verwacht", reageert de studente. "Maar ik weet het niet. Daar zouden we nog meer over na moeten denken."

De tegenstanders van genetische selectie voeren de boventoon. "Tussen ouders en kind bestaat onvoorwaardelijke liefde. Dat betekent dat je ervan houdt omdat het je kind is, niet om wat je ervan gemaakt hebt. Daardoor degradeer je een kind tot een product."

"We need a reply here", zegt hij op theatrale toon en gooit zijn armen in de lucht. Dat komt er: "Ik zou het mijn ouders kwalijk nemen als ze niet alles gedaan zouden hebben om me zo goed mogelijk te maken", redeneert een jongeman. "Zelfs nu al, los van genetische verbeteringen, bewonderen we ouders die het beste voor hun kinderen nastreven. Zijn we niet juist moreel verplicht om het te gebruiken?"

Een moreel debat, op hoog niveau. En toch, Sandel lijkt te dansen, te spelen. Hij kruipt in de hoofden van de 650 deelnemers en kriebelt aan het ethisch bewustzijn. Hij wil weten waar het onbehagen vandaan komt, dat de meeste mensen voelen bij genetische modificatie.

"Ik verwacht niet dat we vandaag tot één uitslag komen." Dus geeft hij zijn eigen visie: "Ouderschap is een les in bescheidenheid. Het gaat erom open te staan 'to the unbidden', voor dat waar je niet om gevraagd hebt."

Na de bezwerende woorden stroomt het publiek de aula uit, al discussiërend over 'beter' en 'slimmer' en 'mooier'. Naar de foyer, waar Michael Sandel boeken signeert. Als een echte superster.

Mieke Fiers