Afgelopen zaterdag was ik bij de Nexus-lezing 2009. De kunstcriticus Robert Hughes (1938) verzorgde de lezing “A Defence of What is Priceless”. En hij wist de volledig gevulde aula uitstekend te vermaken en te boeien. Met zijn ironie, soms cynisme, zijn passie en de treffende typeringen van de pretenties van de moderne kunst wordt Hughes beschouwd als de meest bekende en meest uitgesproken kunstcriticus van onze tijd.

De auteur van The Shock of the New (en vele andere boeken) legt haarfijn de vinger op de zere plek van de doorgeschoten markt- en prijscultuur van onze tijd. Een kunstwerk wordt niet beter en waardevoller door er een (absurd) hoge prijs voor te betalen. De waarde van een kunstwerk wordt toch veeleer bepaald door wat het teweeg brengt en losmaakt bij mensen, welke vreugde en emoties het oproept en door het vakmanschap van de maker.
Hughes verfoeit de pretenties van de moderne kunst en de bijbehorende scène van kunstkopers en is een hartstochtelijk verdediger van wat voor hem werkelijk waardevol is gebleken. Het zou niet zo mogen zijn dat we “wat een gek er voor geeft” maatgevend laten zijn voor de beoordeling van de betekenis en waarde van kunst!

De boodschap van Hughes is uiterst actueel. Op vele fronten kunnen we de feilen van een overdreven geloof in marktwerking waarnemen. De kloof tussen de marktwaarde van een product, een zaak of een dienst en andere vormen van waardetoekenning is soms groot. Is dat niet een van de voornaamste oorzaken van de crisis in de financiële sector?

En ook voor de beoefening van de wetenschap is dit thema van betekenis. Hoe bepalen we de toegevoegde waarde van een onderzoeksresultaat en van een wetenschappelijke publicatie? Een artikel of een boek wordt toch niet beter door er een hoge prijs aan toe te kennen? En we publiceren toch niet in de eerste plaats om marktwaarde te creëren?

Philip Eijlander