'Met de filosofen van de verlichting is Habermas het eens, dat godsdienstige openbaringen niet meer de basis kunnen vormen van moraal en ethiek. Maar tegelijk stelt hij dat ook de rede haar grenzen kent. Rationaliteit is in het Westen te veel in dienst gekomen van technologische en instrumentele beheersing en kan daardoor niet meer de basis vormen van een kritische maatschappijvisie. Tegenover deze instrumentele rationaliteit stelt Habermas de communicatieve rationaliteit, waarbij taal een allesbepalende rol speelt. [...]
Deze nadruk op dialoog heeft Habermas er vaak toe gebracht, stelling te nemen in actuele discussies. Zo liet hij van zich horen in het debat over atoomwapens, de aanslagen van 11 september 2001 en de oorlog in Irak. Ook zijn lezing afgelopen zaterdag voor het Nexus Instituut in Tilburg over de 'postseculiere samenleving' past in dit kader. Het Instituut is een culturele denktank, die een contrapunt wil zijn "voor kleinheid van geest, verzuiling en nationalisme, de troosteloosheid van het niets weten en de fanatisme van het enig weten".
Habermas stelde dat de seculariseringsthese, die een nauw verband legt tussen de modernisering van de samenleving en de secularisering van de bevolking, niet langer houdbaar is. Was Amerika, waar godsdienst altijd al een dominante rol speelt, lange tijd een uitzondering, nu past het land eerder in de nieuwe tendens dat religies wel degelijk een belangrijke rol in de wereld spelen. Dit blijkt onder meer uit de opmars van "orthodoxe of in elk geval conservatieve" groepen binnen veel geloofsgemeenschappen, aldus Habermas.' [...]
Opvallend is dat Habermas veel minder negatief over de rol van godsdienst in de samenleving oordeelt dan velen van een verlichtsfilosoof hadden verwacht. Geloofsgemeenschappen leveren "ook in grotendeels geseculariseerde samenlevingen relevante bijdragen aan de politieke menings- en wilsvorming" en vormen "de schaarse hulpbronnen van de zin- en identiteitsverlening", alsdus Habermas. "Vooral met betrekking tot het kwetsbare terrein van het sociale samenleven beschikken religieuze tradities over de kracht om morele intuïties op overtuigende wijze tot uitdrukking te brengen".

Marc Janssens