'Maar liefst 1100 mensen hadden zich op 15 maart jongstleden verzameld in de aula van de Universiteit van Tilburg voor de jaarlijkse Nexus-lezing, dit jaar van de grote Duitse filosoof Jürgen Habermas.[..] Dit keer zou de al oude filosoof spreken over de 'post-seculiere' samenleving. Dat beloofde wat. [...]
De strekking van Habermas' betoog was tweeledig. Eerst zette hij uiteen waarom de Europese samenlevingen, hoewel verregaand geseculariseerd, zich toch in een post-seculiere fase bevinden. Daarmee bedoelt hij dat de hoop van velen op een totale secularisatie (het verwachte automatische gevolg van de modernisering) heeft plaatsgemaakt voor de constatering dat religie niet zal verdwijnen maar een blijvende plaats opeist in onze samenlevingen. Dat roept de vraag op hoe daarmee om te gaan.
In het tweede deel van zijn lezing ging Habermas op die vraag in. De kern van zijn betoog: zowel 'multiculturalisten' als 'secularisten' moeten een leerproces doormaken. De eersten moeten zich ermee tevredenstellen dat de staat zichzelf op niet-religieuze grondslag legitimeert; de scheiding tussen kerk en staat blijft overeind. De tweede groep moet begrijpen dat gelovigen zich niet in de puur private ruimte laten terugdringen. [...]
Het was een buitengewoon genuanceerd betoog. In de discussie na afloop rees de onvermijdelijke vraag wat Habermas van de aanstaande film van Geert Wilders vond. Na de gebruikelijk juridische omhaal [...] antwoordde Habermas dat hij Wilders op politieke gronden de vertoning van de film uit het hoofd zou willen praten.Waarom? Omdat men alleen van provocatie gebruik dient te maken als er een issue is dat nog niet op de publieke agenda staat en op geen andere wijze op de publieke agenda kan worden gezet. En in dit geval was er niet zo'n issue, zei Habermas.'

Rutger Claassen