In het laatste nummer van het tijdschrift Nexus (jrg.2004, nr. 39), dat geheel aan het thema 'Verlies' gewijd is, schrijft de Engelse filosoof Roger Scruton over wat we allemaal verloren hebben met het verlies van onze religie. Onder meer zijn we daarmee het begrip 'heilig' kwijt zegt hij, en als iets niet heilig is, kun je het ook niet ontheiligen en zo (ik vat het nu lichtelijk bot samen) verliest alles zijn glans en betekenis.
Een andere filosoof, Simon Blackburn, spreekt hem tegen. Hij zegt dat het begrip heilig nog steeds bestaat ook al noemen we het misschien niet zo, het feit dat we er niets eens over hoeven te discussiėren of we zullen toestaan dat een advertentiesatelliet van Coca Cola of McDonald's langs de nachthemel zou schieten, blijkt dat we de donkere nachthemel heilig vinden.
Dat we het begrip heilig hebben afgeschaft is vanzelf niet alleen maar verlies. Het is niet slecht dat wij het niet als een heilig gebod zien om echtscheiding te verbieden, ongehuwde moeders in tehuizen op te bergen, of abortus gelijk te stellen met moord. Maar het verlies van geloof is ook een verlies, zoals Scruton betoogt.
We kunnen wel iets van die oude zingeving redden maar dan moeten we er een nieuwe vorm voor vinden en die nieuwe vorm is altijd veel ingewikkelder, wankeler en individueler dan de ode. Dat is een zegen. Maar ook niet. Waar is ons morele fundament?

Marjoleine de Vos