In een Amsterdamse vertrekhal gingen intellectuelen op zoek naar de betere samenleving. Over verraad, relativisme en openbare dronkenschap.

Het was wel even slikken toen het programmaboekje arriveerde. Want de kwesties waarover de negende Nexus-conferentie zich zou buigen, stonden daarin als volgt opgesomd: “Welke waarden en deugden worden er in een goede maatschappij gecultiveerd? Welke vrijheden worden er gegarandeerd en welke rechten beschermd? Wat wordt er geleerd en welke kennis en kwaliteiten worden gestimuleerd? Wat is er betekenisvol, wat goed en wat is dat niet? Aan welke bronnen ontleent de samenleving haar moraal? Is dat de rede, een geloof, politieke visioenen, een algemeen belang of een eigen belang? Wat zijn de plichten van de politieke gemeenschap en wat zijn de verantwoordelijkheden van het individu? Waaraan ontlenen machten hun legitimiteit? Wat is recht? Hoe wordt recht gehandhaafd? Welke idealen worden er nagestreefd? Zijn tradities of godsdienst van belang, of juist niet? Is het ideaal een open of een gesloten samenleving? En zo verder.” Wonderlijk, dat ‘en zo verder’. Zouden ze bij het Nexus Instituut bang zijn geweest dat de conferentiegangers reeds vóór de lunch klaar zouden zijn met de aan de orde gestelde problematiek? Voor wie het niet wist of is vergeten: het vanuit Tilburg opererende Nexus Instituut is een in 1994 door theoloog Rob Riemen opgerichte ‘culturele denktank’, die zich de bestudering van het Europese cultuurgoed ten doel heeft gesteld. Het instituut publiceert driemaal per jaar het essayistische tijdschrift Nexus, eenmaal per jaar een uitgave in de serie Nexus Bibliotheek en organiseert voorts, sinds 1996, de reeds genoemde jaarlijkse conferentie. Nadat Nexus in 2004 faam had verworven met een reeks Europa-debatten in opdracht van niemand minder dan minister-president Jan Peter Balkenende, besloot de Universiteit van Tilburg als hoofdsponsor van het instituut te gaan optreden. Wat overigens niet heeft kunnen verhinderen dat de Nexus-conferentie, die vorig jaar plaatsgreep in Rotterdam, ook nu aan de neus van de kruikenstad voorbij ging. Plaats van handeling wat ditmaal de Passagiers Terminal aan de Piet Heinkade te Amsterdam.

Zoals mocht worden verwacht, maakte geen van de gerenommeerde binnen- en buitenlandse sprekers die door Nexus waren gestrikt om de kwesties uit het programmaboekje te tackelen, zich ervan af met een ‘daar vraagt u me wat’.

Roelof Bouwman