Debat over beschavingsideaal

fragmenten

Binnenkort spreekt Nick Bostrom in Amsterdam op de conferentie What's Next for the West? Superman meets Beethoven, georganiseerd door het Nexus Instituut. Ludwig von Beethoven geloofde in een beschavingsideaal waarin de kunstenaar de mensheid naar een hoger plan zou tillen. Dit ideaal is danig verwaterd, maar kan de wetenschap het stokje overnemen? Of is Superman het zoveelste voorbeeld van hoogmoed?

Onze levensloop wordt in hoge mate bepaald door toeval. Het is een gevaarlijke illusie te denken dat het menselijk tekort kan worden opgeheven, vindt Sandel. Hoe meer we geloven ons lot te kunnen beheersen, hoe slechter we bestand zijn tegen tegenslag. We worden geen Superman, maar een prinses op de erwt.
Bovendien ondermijnt het opvoeren van mensen de onderlinge solidariteit, aldus Sandel. Maatschappelijke verliezers zijn geen pechvogels meer, maar sukkels die onvoldoende hebben geïnvesteerd in de perfectonering van zichzelf. Voor zwakken en gehandicapten is geen plaats meer. Nu al worden ouders van kinderen met Down soms gevraagd waarom ze hun kind niet hebben laten weghalen.

Bostrom vindt de kritiek van Sandel speculatief en weinig rationeel. 'Zijn idee dat het leven een geschenk is snijdt alleen hout als je in God gelooft' zegt hij. 'God wil je natuurlijk niet voor het hoofd stoten door kritiek op zijn geschenk te leveren. Maar als je gelooft dat het leven je door de natuur in de schoot wordt geworpen, waarom zou je dan niet mogen veranderen?'
'De mens zet de natuur al op allerlei manieren naar zijn hand. Kanker en malaria zijn ook natuurverschijnselen', zegt hij. 'Het streven om de natuur te beheersen is typisch menselijk. We proberen de grenzen te verleggen.'
Ook het verschil tussen een therapie tegen ziekte en het 'verbeteren' van gezonde mensen is heel betrekkelijk, vindt Bostrom. 'Vaak is dat onderscheid helemaal niet zo makklijk te maken. Is een vaccinatie een therapie of een verbetering van het immuunsysteem?'

Peter Giesen