Een kosmopoliet tussen hemel en aarde

Het mysterie van religie en dood. De overtuigingen van Pierre Audi

fragmenten

La Juive van Fromental Halévy, in september 2009 de nieuwste enscenering van Pierre Audi bij De Nederlandse Opera, was een hoogtepunt voor het opmerkelijk brede functioneren van de artistiek leider en regisseur. La juive (1835) gaat over het eeuwenoude conflict tussen joden en christenen, leidend tot discriminatie en vervolging.

Na een vier uur en een kwartier durende verbijsterend heftige première op vrijdagavond 4 september was er de volgende zondag in het Muziektheater een negen uur durende conferentie van het Nexus Instituut naar aanleiding van de voorstelling. De titel luidde: ‘Reflections on Man after the End of History. Part 1. Faith, Death, and Freedom.’

Bij de meer dan twintig sprekers waren onder anderen de Londense rabbi Jonathan Sacks, minister van justitie Ernst Hirsch Ballin (joodse vader, katholieke moeder), de net in Rotterdam ontslagen adviseur professor Tariq Ramadan, de musicoloog Charles Rosen en Nina Khrushcheva, de achterkleindochter van de voormalige Sovjet-leider Nikita Chroestjov en Pierre Audi. Er waren 1200 bezoekers.

Het Nexus Instituut van de Universiteit van Tilburg bestudeert het Europese cultuurgoed in zijn kunstzinnige, filosofische en levensbeschouwelijke samenhang om zo inzicht te bieden in eigentijdse vragen en uitdagend vorm en richting te geven aan het cultuurfilosofische debat. Pierre Audi is ook lid van de Raad van Advies van het Instituut.

Een van de conclusies van La Juive kan zijn dat godsdienst mensen etiketten opplakt die toevallig en dus nietszeggend zijn. Mensen hebben een beperkte blik, ook op zichzelf. Ze zijn zich niet altijd bewust van hun verleden en de betekenis daarvan voor hun persoonlijkheid en hun relaties met anderen en met de rest van de wereld.

Tijdens de Nexus-conferentie werd eraan herinnerd dat de Amsterdamse joodse filosoof Spinoza in de 17de eeuw zei: schaf het geloof in het bovennatuurlijke af. Maar religie is niet af te schaffen. God werd door Nietzsche dood verklaard en dat gebeurde later opnieuw, in de vorige eeuw. Toch leeft God nog wel degelijk en sterker nog: God, die door de moslims Allah wordt genoemd, is terug op het wereldtoneel.

Pierre Audi is in Libanon rooms-katholiek opgevoed, zijn moeders familie kwam uit het christelijk getto in Damascus. Audi is niet langer belijdend katholiek. ‘Ik was in Beiroet misdienaar. Maar voor mij was dat alleen iets theatraals, het was geen uiting van spiritualiteit. Ik voel nu wel een spiritualiteit. Ik ben niet iemand die zegt: ik geloof niet. Ik respecteer het. Ik was gefascineerd door het ritueel van religie, ik organiseer dat ook heel gemakkelijk op het toneel.’

Kasper Jansen