Fukuyama: Samenzang doet het ’m

Oranje en Barack Obama hebben meer met elkaar gemeen dan je zou denken. Luister maar eens naar Francis Fukuyama.
Ja, hij is best jaloers op de Nederlanders, erkent Francis Fukuyama op de roltrap van de Passenger Terminal in Amsterdam. ‘Ik heb de wedstrijd Nederland-Frankrijk gisteravond niet gezien, maar ik heb er veel over gehoord’, lacht hij minzaam. ‘Sport is erg belangrijk voor de identiteit van naties. Wij Amerikanen houden van honkbal, dat is individualistisch. Voetbal is veel meer een teamsport, een collectieve prestatie. Dat is typisch Europees.’

Kleine mannetje

Fukuyama is even over voor een Nexus-conferentie over de Europese identiteit. Je zou het niet zeggen, maar dit kleine mannetje met Japanse roots is een van de invloedrijkste denkers ter wereld. Na de val van de muur verkondigde hij het einde van de geschiedenis: het westerse liberalisme zou voor altijd triomferen. Een populaire theorie, tot Bin Laden er op 11 september een streep door zette.

De war on terror volgde. Behoorde Fukuyama eerst nog tot de neoconservatieve entourage van president Bush, de inval in Irak zorgde voor een breuk.

En nu? ‘Ik stem op Barack Obama. Misschien is hij onervaren, maar ik denk dat de Verenigde Staten toe zijn aan zijn type leiderschap.’ Meer verbindend, bedoelt hij, na alle polarisatie onder Bush. En meer als een collectief opererend, zoals de Europese voetbalteams.

De denker excuseert zich. Hij moet naar het panel met filosofen, om oneindige volzinnen te pareren. Buiten hangen Ruysdaeliaanse wolken boven het IJ, en gaan beurtelings zwanen en binnenschepen voorbij. Aan de overkant, in Amsterdam-Noord, kleuren de straten oranje. ‘De Europese eenheid is gebaseerd op voetbal, en niet op een constitutie’, grapt Fukuyama even later in het panel, doelend op het Ierse ‘nee’ tegen de Grondwet.

Sterker nog, het valt de Israëlische filosoof Ashivai Margalit op dat alle spelers fanatieker dan ooit hun volkslied meezingen. ‘Zelfs de Italianen, een land dat zo gespleten is in noord en zuid. Het is een reactie op de steeds groter wordende Europese Unie.’ Ook bij de supporters zie hij dit chauvinisme terug. ‘In mijn hotel zongen Franse jongeren ná de nederlaag samen de Marseillaise!’

Fatsoenlijk samenleving

Over Oranje is Margalit, bekend van zijn theorie over de fatsoenlijke samenleving, lyrisch. ‘Ik ben een voetbaljunkie. De Nederlanders waren fantastisch, niemand had verwacht dat ze van de Italianen en Fransen zouden winnen. En dan die wissel van Van Persie voor Kuijt, een tactische meesterzet.’

Margalit schat de huidige lichting nog niet zo hoog in als die van 1988, maar ze zingen het Wilhelmus uit vollere borst mee dan Gullit en de zijnen, zo stelt hij. ‘Kijk de beelden er maar eens op na.’ Kortom, het is de samenzang die het ‘m doet. We can do it!

Peter Wierenga