Simpelweg stelling nemen voldoet niet langer als geëngageerde kunst

Het Kwaad kent vele gedaanten, ook in de kunst. Als regelrechte horror wordt het voorgesteld, in eerbiedge leegte of met documentaire beelden. Het is een actueel thema: hoe kunstenaars invulling geven aan hun engagement en zich teweer stellen tegen Het Kwaad. De weg van de empathie lijkt een doodlopende. In de term van 'transgression' schuilt het begin van een antwoord.
Hij sloeg onbedoeld de brug. Op een internationale conferentie over Het Kwaad, die het Nexus-instituut in Tilburg vorige week dinsdag organiseerde, legde de Israëlische hoogleraar filosofie Moshe Halvertal ongewild een verband tussen beeldende kunst en de Bijbel. Halbertal betoogde in een briljante voordracht over het Boek Job waarom het precies fout gaat met Job, waarom hij zijn land, zijn veestapelm kinderen en rijkdommen verliest.
[...]
God vraagt: Heb je mijn dienaar Job ook gezien en wat denk je van hem? De duivel zegt: Jazeker heb ik Job gezien. Maar wat ik me afvraag is de man zo vroom als hij zich voordoet?
[...]
Job is gezien, en wie is gezien, zie zich heeft laten zien, is verloren - dat is de impliciete boodschap van het boek.
[...]
'Op de conferentie in Tilburg ging het om het hemelspannende thema van 'Het Kwaad' en hoe dat Kwaad filosofisch, literair, theologisch, psychologisch en maatschappelijk te dulden. Men kwam er niet uit. John Coetzee niet, de Holocaust-historicus Daniel Goldhagen, niet Erasmusprijs-winnaar Leslek Kolakowski niet - en dat was geen wonder.
[...]
'Transgession' is een mooi woord voor rollenspel. Het is een spel waarin de kijker met subtiele maar soms ook apart brute middelen wordt uitgedaafd en verleid om het spel mee te spelen en zo op ziek te gaan naar zijn eigen grenzen. Die zoektocht is leerzaam, want ze verschaft inzicht in hoe het werkt, daarbinnen bij jezelf, hoe structuren in de wereld om je heen functioneren. Maar die zoektocht is ook riskant en beangstigend, want je voelt, je betreedt een landstreek vol mijnen, en je weet dat de duivel over je schouder meeloert.

Lucette ter Borg