Het was leuk om zo snel een vermoeden bevestigd te krijgen toen Arnon Grunberg het woord kreeg op de Nexus-conferentie 2006, afgelopen zaterdag gehouden in de Passengers Terminal van Amsterdam. Het onderwerp was de vraag of de klassieken nog wel iets betekenen, of de kunst nog wel de kunst is en of we op alle gebieden niet overspoeld worden door kitsch. Een fine fleur van westerse kunstenaars en intellectuelen, onder wie Roberto Calasso, Roger Scruton, Marc Fumaroli, Hendrik Hertzberg, Marlene Dumas, Alexander Nehamas en Jack Miles moesten tot een nieuwe definitie van westerse cultuur zien te komen, die volgens sommigen in “crisis” verkeert. Grunberg wist wat hem te doen stond. Crisis, crisis, de mensheid heeft nooit anders dan in een crisis geleefd. De Bijbel is al een boek over een cultuur in crisis. Crisis is niets bijzonders en er is iets negatiefs aan. We worden er ook niet slechter van. “Alle cultuur is een antwoord op onze wonden”. Je kunt ervan uitgaan dat alles van betekenis gebaseerd is op een crisis. Wanneer je je in een crisis bevindt, komen je beste eigenschappen boven.

Grunberg was niet de enige die cultuur geen crisis wilde aanpraten. De Amerikaanse filosoof Alexander Nehemas (schrijver van Nietzsche: Life as Literature) was minstens zo gevat. “ Vroeger hadden we Homerus, nu hebben we Plato en Euripides” citeerde hij vrij Aristofanes. Het is een oude gewoonte om alles van vroeger beter te vinden. De veelgesmade televisie vond hij een oceaan van nuttige kennis voor wie het weet te vinden. En iedereen weet toch dat het meeste op de wereld verschrikkelijk is? Worden er tegenwoordig geen romans meer gelezen (wat niet eens waar is)? Dan is men in goed gezelschap: de beroemde Engelse dichter Coleridge haatte romans.

Maar zo makkelijk ontkwamen de feilen van de hedendaagse cultuur nu ook weer niet. Elke spreker was er goedgehumeurd in thuis. De Franse filosoof Marc Fumaroli bevestigde dat hij niets van de Amerikaanse communicatie-industrie moest hebben. Hij was niet tegen de opmars van nieuwe media, maar dat ging wel gepaard met veel ‘bijkomende schade’. De Italiaanse schrijver en uitgever Roberto Calasso wilde de klassieken niet al te zeer idealiseren, want daar is in het verleden door verschrikkelijke figuren mee geschermd. Hij las een citaat voor waarin de Hellenen en de klassieken werden opgehemeld. Het bleek van Hitler. Toen iedereen achter de tafel werd gevraagd om kort en bondig een onverwoestbaar kenmerk van de westerse cultuur te noemen, was het dezelfde Calasso die met een solide antwoord kwam: nieuwsgierigheid. Dat zag je niet zo in de Aziatische en Oost-europese culturen. De excentrieke archeologe Ingrid Rowland verwoordde ondertussen wat iedereen op deze conferentie dacht: dat het niet te hopen is dat we in de toekomst onze identiteit zullen moeten ontlenen aan de vraag of we een Gap-jeans of een Levi-jeans dragen.

Carel Peeters