Terrorisme - Expert Marc Sageman over de verminderde relevantie van Al-Queda en het kleine-groepenfenomenen

fragmenten

Hoe word je extremist? Sageman ziet het als een twee-stappenproces. ,,Je maakt deel uit van een tegencultuur. Je protesteert tegen de manier waarop moslims worden behandeld, en dan ga je over tot geweld als blijkt dat de wettige wegen om je morele woede te uiten zo ineffectief zijn."

En dan ga je iets opblazen? Veel mensen gaan demonstreren voor dit of dat, maar er zijn er maar weinig die vervolgens overgaan tot geweld.

,,Het is een sociaal proces, het kleine-groepenfenomeen. Het gaat om kleine groepjes mensen die denken dat ze beter zijn dan anderen, die zich isoleren, en die zich dus kunnen overgeven aan dit groeps-ding. Ze vertellen elkaar dat de media vooringenomen zijn. Ze vinden van alles op internet, dat een erg zelf-selecterende, zelf-censurerende bron van informatie is. Het is een progressief voortschrijdend proces. Het is een sociaal proces. En dat sociale proces is heel erg een collectief proces. Terrorisme is niet een persoon die worstelt met zijn eigen ideeën, zoals vaak in het Westen wordt gedacht. Nee, het zijn vooral mensen die met hun vrienden praten en die zich opofferen voor hun vrienden."

Is de islam een deel van het probleem?

,,Nee, ik zeg niet dat de islam het probleem is, het probleem is extremistisch geweld. Je hebt linkse en rechtse extremisten en islamitische en christelijke."

Islam kan een bron van inspiratie zijn, getuige Al-Qaeda.

,,Ja, je kunt altijd een ideologie verdraaien, zelfs boeddhisme, dat helemaal niet gewelddadig is. Kijk maar naar Sri Lanka."
Saoedi-Arabië, geboorteland van Bin Laden, is nog het grootste probleem, zegt Sageman, met grote groepen jonge mensen die niets te doen hebben. ,,Dat maakt hen bevattelijk voor extremistische ideeën. In het Westen is Bin Laden veel minder een probleem, in elk geval stukken minder dan vier jaar geleden."
Want het terrorisme in naam van de islam vlakt in het Westen af, zegt Sageman. Hij wijst erop dat de laatste gewonden door islamitisch terrorisme daar dateren van vier jaar geleden.

Door adequater optreden van politie en veiligheidsdiensten?

,,Ten dele, maar het punt is dat het aantal arrestaties enorm is verminderd. Dus het is niet alleen de politie. Als de politie de belangrijkste factor was, zou het aantal arrestaties ten minste gelijk blijven. Maar er zijn geen mensen meer om te arresteren. Want ik denk dat de aantrekkingskracht van islamitisch extremisme is verminderd. Ik denk dat wanneer milieuvervuiling en opwarming van de planeet toenemen, de aantrekkingskracht daarvan zal toenemen."

De gruwelijkheden van Al-Qaeda - de aanslagen in Madrid en Londen, de smerige oorlog in Irak waarin moslims moslims vermoorden - stoten veel jongeren af. ,,In veel plaatsen is het niet meer cool om daarbij te horen. Het was in 2004 en 2005 in Amsterdam cool om Al-Qaeda en het Iraakse verzet te steunen. Maar toen in 2006 de lokale stammen zich tegen hen keerden trad de desillusie in. De dromen bleken niet aan te sluiten bij de werkelijkheid. Dus gaan er minder mensen naar Irak, naar Afghanistan en Pakistan. De zuivere strijd wordt nu gevoerd in Somalië, met name toen de Ethiopische christenen er binnenvielen."

Dus ook al komt er geen staat in Palestina, het terrorisme in naam daarvan verdwijnt?

,,Ja, in het Westen. Je moet onderscheid maken tussen jonge moslims die willen vechten voor de moslimgemeenschap en naar Somalië of iets dergelijks trekken - maar zelfs dat wordt minder - en die thuis bommen leggen. Alleen als er nog een grote uitbreiding van het aantal troepen in Afghanistan komt, kan dat nog een paar jonge jongens inspireren en kan er een opleving komen van het geweld."

Carolien Roelants