Margaret MacMillan over 'gebruik en misbruik van de geschiedenis'

Onlangs was MacMillan uitgenodigd als een van de sprekers op de Nexus-conferentie in Amsterdam voor internationaal vermaarde intellectuelen.

Historici moeten zich steviger roeren in maatschappelijke en politieke debatten. En onzin feller bestrijden. Tot haar spijt stelt ze vast dat de geschiedswetenschap zich ‘in zichzelf heeft gekeerd’, met specialistisch taalgebruik. “En als historici hun werk niet toegankelijk maken voor het grote publiek, zijn anderen er als de kippen bij om dat wel te doen.”

Is er veel slechte geschiedenis?

“Ja. Historisch drama op tv en historische films zijn erg populair. Het meeste ervan is niet erg goede geschiedenis. Ik herinner me een Robin Hood-verfilming van een jaar of vijftien geleden waarin Maid Marian praat als een femisniste.”

Zoals Jezus in de jaren zestig en zeventig werd neergezet als een soort communist.

“Precies. Of Julius Caesar als multiculturalist. Mensen projecteren onderwerpen van nu op het verleden. …
Mythevorming speelt een belangrijke rol in MacMillans boek The Uses and Abuses of History. De uitvinding van de natiestaat, vanaf de 18e eeuw in Engeland en later in de rest van Europa, is altijd gepaard gegaan met het bedenken van en koesteren van mythes. Gevraagd naar de krachtigste en schadelijkste mythes antwoordt MacMillan:
“De mythe dat er altijd een Duitse natie is geweest, en dat het Duitse volk afstamde van een ander en beter ras dan de volkeren uit de buurlanden. En onzinnige, maar zeer destructieve mythe. En de mythe van een eeuwenoud Servisch volk dat altijd aan het front had gestaan in de strijd tegen de moslims. Sommige Serviërs vochten met de Ottomanen, anderen vochten tegen hen. Dit eenzijdige verhaal leidde mede tot de gruwelen van de Joegoslavische burgeroorlog.

Zijn leiders met historische kennis betere leiders?

“Niet per se, maar historische kennis stelt ze in staat om betere beslissingen te nemen. Je kunt parallellen trekken met het verleden. Waar moeten we op bedacht zijn als we naar dat land gaan, wat vinden mensen belangrijk? Ik denk dat Churchill een betere leider was dan Bush omdat hij zich dit soort vragen stelde. Bush wist niets af van Irak en, zorgwekkender, zijn staf evenmin.”

Margaret MacMillan: The Uses and Abuses of History. Profile Books

Arnoud Veilbrief