Nexus-conferentie 2002

Gisteren kwamen 23 eminente intellectuelen en schrijvers, onder wie Mario Vargas Llosa, J.M. Coetzee en Michael Ignatieff, op uitnodiging van Nexus bijeen om te praten over de verschijningsvormen van Het Kwaad.
"Het spijt me u ervan op de hoogte te moeten stellen, maar er is geen God." Schrijfster Kristien Hemmerechts, op de Nexus-conferentie over 'Het Kwaad' gistermiddag, had er duidelijk behoefte aan om de discussie een iets minder theologische richting te geven. Haar panelgenoot Roger Scruton, de Britse conservatieve schrijver en filosoof, reageerde echter direct: "Ik wil geen spelbreker zijn, maar het spijt me u ervan op de hoogte te moeten stellen dat er wel een God is."
[...]
Er heerste maar weinig consensus onder de 23 eminente intellectuelen en schrijvers -onder wie Richard Rorty, Mario Vargas Llosa, J.M. Goetzee, Michael Ignatieff en Daniel Goldhagen- die op uitnodiging van Nexus waren bijeengekomen in Tilburg, over de aard en verschijningsvormen van Het Kwaad, en hoe het te bestrijden, maar het leverde wel uiterst levendige discussies op. Dat was ook nodig, want het programma, onder voorzitterschap van Rob Riemen, duurde ruim twaalf uur.
[...]
Opvallende en voorspelbare constanten bleken de Tweede Wereldoorlog en 11 september; Pim Fortuyn werd niet een keer genoemd.
Na de openingslezing van Leszek Kolakowski, over het kwaad en het marxisme, ontstond in het discussiepanel enige verwarring over de definitie van het kwaad, en of het nu voortkwam uit een gebrek aan inlevingsvermogen in de ander of gewoon pure gedachtenloosheid en domheid. "Als je niet de juiste diagnose stelt, hoe kun je dan ooit de remedie hopen te vinden?", riep de filosofe Susan Neiman vertwijfeld uit, een vraag die de latere discussie ook parten speelde.
[...]
Uit New York was curator Norman Kleeblatt overgekomen, die dia's toonde van zijn controversiële tentoonstelling in het Jewish Museum van door nazi-symboliek geïnspireerde kunst. De werken, waaronder concentratiekamp-Lego en een reeks portretten van beroemde filmnazi's, stelden volgens hoogleraar Barbara Kirschenblatt de invloed van de mode, media, merken, reclame, en pop-cultuur aan de kaak, want, zei ze, conformisme is de bron van alle kwaad. Althans, vóór 11 september. Over de aard van het kwaad na die datum durfde ze niets met zekerheid te zeggen.
[...]
Essayist en historicus Michael Ignatieff toonde zich een groot verdediger van "the politics of lesser evil". Het kleinere kwaad - vrijheidsberoving, of straf- is gerechtvaardigd, zelfs politiek noodzakelijk, om het grotere kwaad op afstand te houden. Dat zijn enerzijds de fundamentalisten, maar ten minste zo bedreigend voor de samenleving zijn totale nihilisten, aldus Ignatieff."We moeten ze opjagen, opsluiten en als dat niet lukt, doden"' riep hij uit, onder enige consternatie van de zaal. Nee, hij maakte geen grapje, zei hij later in de pauze, het kwaad zit hem in de individuen, niet in abstracties, en in sommige gevallen is het de enige oplossing om ons van ze te ontdoen. Waar hij de scheidslijn trok tussen het grotere en kleinere kwaad liet de intellectueel niet weten.
[...]
Een hoogtepunt van de dag was de indrukwekkende voordracht van de joodse filosoof Moshe Halbertal over het bijbelboek Job, en de daaropvolgende discussie met onder meer Roger Scruton, die verklaarde dat we in een 'pornocratische' cultuur leven.
[...]
Daarnaast was er een opzienbarende verhaal van de Zuid-Afrikaanse schrijver J.M. Coetzee. Het bleek een direct vervolg op zijn roman Dierenleven, een pamflet in fictie-vorm over dierenrechten. Gisteren voerde hij zijn hoofdpersoon en spreekbuis Elisabeth Costello opnieuw op, en een van haar opmerkelijkste conclusies luidde: dat lezen misschien niet altijd goed is voor mensen, en dat schrijven over de "darker territories of the soul"' zowel de schrijver als de lezer zou kunnen schaden.
Het leidde tot een gepassioneerde repliek, later op de avond, van Mario Vargas Llosa. En ook Richard Rorty bleek van mening dat er slechts twee zaken nodig waren om het kwaad zo effectief mogelijk te bestrijden: de liberale democratie, en de roman.

Corine Vloet