Het debat in: het Westen

Over:
Is het Europees humanisme ten dode opgeschreven of juist de bron voor een hernieuwd Europa?
Door:
Intellectuelen uit Europa en de VS, o.a. Steiner, Fukuyama, Ignatieff, Scruton, Margalit, Israel, Tibi
Waar:
Nexus-conferentie in Amsterdam

---

[...]Maar de Amerikaan Fukuyama en de van origine Syriër Tibi waren de enigen die migratie als uitdaging en belofte voor de Europese identiteit benoemden. De blik was op de Nexus-dag vooral gericht naar binnen en naar het verleden. De wat weemoedige vraag was of het Europees humanisme ten dode is opgeschreven of misschien toch nog tot nieuw leven kan worden gewekt, teneinde de rol van bindend element in het nieuwe Europa van de uitgebreide Unie (27 natiestaten) te vormen. Nexus-directeur Rob Riemen slaagt er steeds weer in al die intellectuele kopstukken bijeen te krijgen en een zaal met 1100 belangstellenden met gemak te vullen. Hij gelooft heilig in die humanistische missie en toch heeft hij er tegelijkertijd een hard hoofd in. De teloorgang van de beschaving, de kennis van de klassieken, de talen, de kunsten, moet worden gekeerd, eer Europa zichzelf kan hervinden.
De geleerde gasten vertolken elk een deel van de gekoesterde Hoge Cultuur, maar net als bij eerdere Nexus-gelegenheden, voelden enkele zich toch geprikkeld tot opbeurend weerwerk. Michael Ignatieff hield Riemen ter troost voor dat de verschrikkingen van de de 20ste eeuw de huidige problemen toch doen verbleken. Hij is schrijver van spraakmakende boeken over etniciteit en oorlog en sinds een paar jaar liberaal parlementslid in Canada.
‘Jaja’, grapte de conservatieve Britse filosoof en cultuurpessimist Roger Scruton (zie interview in het Betoog van 14 juni), ‘Sinds Michael in de politiek zit moet hij zich elke dag oefenen in optimisme. Dat moet afgrijselijk zijn.’
Avishai Margalit, de wijze Israëlische geleerde, was wrevelig over de bespiegelingen over waarden en cultuur, het heilige en de religie als bronnen van Europese identiteit. Allemaal subjectief, vond hij. Het enige waar de Europeanen zich echt om moeten bekommeren, was zijn advies, is het onderzoek naar hun ‘gedeelde herinneringen’.
De Amerikaanse pianiste Sarah Rothenberg had net Beethoven gespeeld in een Frans kerkje en zei tot Riemen: ‘Denk je echt, dat ik betere carrièrekansen had gehad als concertpianist – ik als vrouw en Joodse – zestig jaar geleden, dan nu?’ Een retorische vraag en in zekere zin een optimistische noot.

Lees het volledige artikel >>>

Wim Bossema