Europa: van markt naar idee? | Publiciteit conferentie Nexus

Samenwerking binnen de EU leidt tot meer welvaart in Europa, maar mist een bezield verband. Bestaat Europa ook als idee? Daarover organiseerde het Nexus Instituut op verzoek van de Nederlandse regering een aantal conferenties.

[...]

Vraag: Het was een initiatief van Balkenende, dan krijg je vanzelf die associatie met normen en waarden. Hij had het trouwens over een 'moreel leiderschap' en 'waardengemeenschap Europa'.
Riemen: De conferenties vonden inderdaad plaats op verzoek van de premier, maar zijn nooit bedoeld geweest als een normen- en waardendebat op z'n Europees. [...]Wij hebben toen het begrip 'beschavingsideaal' voorgesteld, en dat is vervolgens ook door politici overgenomen. Opvallend, want doorgaans bezigen die zulke termen niet zo snel.
Vraag: Wat was nu de leidraad voor al die symposia?
'Wij zijn op zoek gegaan naar de Europese identiteit, de geestelijke grondslagen van Europa. Dan kun je volstaan met een enkele conferentie. Je moet niet, zoals is gebeurd, Sharon Stone naar Davos halen om te laten zien dat je wat aan cultuur doet. Dan doe je mee met het circus dat het hele intellectuele debat meteen vergiftigt. Nee, serieus aanpakken, op verschillende locaties. Want Europa is 'ein weites Feld', zoals Günter Grass zegt.
Maar de Nederlandse pers heeft het totaal genegeerd. Als politiek Den Haag dan eindelijk fundamentele vraagstukken in een Europees perspectief wil plaatsen en een intellectueel debat entameert - een unicum in de Nederlandse parlementaire geschiedenis -, en alle genodigde sprekers zich bovendien lovend uitlaten over dit belangrwekkende initiatief, krjg je in Nederland, als er al gereageerd wordt, slechts domme reacties. Schrijft Jan Blokker - van wie ik overigens een fan ben - in z'n column over 'wildplassen op Malta' en dat soort flauwekul. Men blijft hier maar ginnegappen over die normen & waarden, maar die waren op de conferenties domweg niet aan de orde. En met welk recht kun je in Nederland dan nog van 'serieuze pers' of 'kwaliteitsmedia' spreken? Hoe kun je nou voorbijgaan het het feit dat Europa zich aan het begin van de 21ste eeuw voor fundamentele vragen geplaatst ziet? Het mag toch bekend zijn dat in de vorige eeuw alle grote geesten in Europa - noodgedwongen vaak, want er is toen nogal wat gebeurd - diepgaand met dit continent hebben beziggehouden. Omdat het inderdaad te belangrijk is om Europa aan een politieke elite over te laten. En wanneer dan al die denkers, schrijvers en politici van over de hele wereld naar die conferentie komen, laat 'weldenkend Nederland' geheel verstek gaan. Hear, hear!'

Denkend aan Europa
Tegen de achtergrond van eht symposium over 'Europa als beschavingsideaal' verdiepte Jos de Putter zich voor Tegenlicht in dit wenselijk Europa. 'Er moet een nieuw elan komen in Europa omdat anders de integratie helemaal mislukt. Kan Europa een model worden? In het westen ontbreekt een geestelijk kader, in Oost-Europa bestaat het nog. Revitalisering daarvan kan nieuw elan scheppen, waardoor ook de moslims zich thuis gaan voelen; zij kennen dat spirituele jargon heel goed.'
De Putter sprak met de Poolse historicus Adam Zamoyski en diens neef Marcin, met Gyorgy Konrad, Balkenende en Nexus-oprichter Rob Riemen. Veel hoofden, veel zinnen? De Putter: 'Omdat de film veel losse gedachten bevat, kwam ik op de titel Denkend aan Europa, varierend op Marsman. Maar er zit wel lijn in. Zamoyski schopt heilige huisjes omver en pleit voor elites, nu we uit naam van gelijkheid zo veel hebben weggegooid. Het enige recht dat een kind volgens hem heeft is dat op uitmuntend onderwijs. Hij reageert ook op filmpjes die ik voor de conferentie had gemaakt en typeert een aantal Wassenaarse vwo-meisjes dat bedroevend weinig weet als lost generation. Balkenende haakt aan bij Zamoyski. Uit opportunisme? Nou, uit intuitie, al denk ik niet dat hij z'n eigen intuitie volledig overziet, maar hij toont durf. Mijn dochtertje - nu kom ik op mijn motivatie - speelt een belangrijke rol. Ik doe haar gedurende de film in bad, als een soort reflectie: Wat is haar voorland, wat maakt haar straks tot Europeaan?